دنیای امروز، دنیای «دویدنهای بیامان» و «خستگیهای کشنده» است. نسل جوان در تلاطم فشارهای اقتصادی، ذهنی و اجتماعی، گاهی آنقدر بریده و بیرمق میشود که معنای حرکت را گم میکند. اما آیا راهی هست که بتوان در عینِ مشغلههای تکراری، روحیهای تازه داشت؟ آیا بازگشت به الگوهای پایدار تاریخی و دینی میتواند راهی مطمئن و الهامبخش برای بازیابی نشاط، انگیزه و جهتگیری صحیح باشد؟
یکی از برجستهترین این الگوها، شخصیت نورانی امام رضا(ع) است؛ امام مهربانی که سیره و رفتار او ترکیبی متعادل از روحیه امیدبخشی، پایداری، خردورزی و نشاط معنوی است و میتواند پاسخگوی بسیاری از نیازهای روانی، فکری و رفتاری جوان امروز باشد. به سراغ یکی از کارشناسان برجسته حوزه معارف رضوی رفتیم تا از نگاه تخصصی او درزمینه ابعاد مختلف سیره امام رضا(ع) بهره بگیریم. هدف ما در این گفتوگو، یافتن راههایی بود که به واسطه آن، بتوان شیوه زیست رضوی را بهعنوان الگویی قابل اجرا و کاربردی در زندگی نسل جوان معرفی کرد؛ الگویی که نه تنها با نیازهای روحی و فکری آنان هماهنگ است، بلکه در برابر خستگیها و فشارهای زندگی معاصر نیز توانبخش و نشاطآفرین خواهد بود. در ادامه مشروح گفتوگوی ما با حجتالاسلام والمسلمین عباس بابایی، کارشناس دینی و مدیر قرارگاه تربیتی امین را میخوانید.
بیایید از «مجاهدت دائمی» امام هشتم(ع) شروع کنیم؛ جوانی که امروز زیر بار فشار زندگی، کار و بنبستها احساس فرسودگی میکند، چطور میتواند از امام رضا(ع) الگو بگیرد؟ رمز آن «جهاد خستگیناپذیر» چیست؟
برای درک امام رضا(ع) باید به «اسنادِ هویتبخش» مراجعه کرد. شناخت سیره معصومان(ع) یکی از اصلیترین راههای درک هویت شیعی و فهم مسیر صحیح زندگی دینی است. این شناخت تنها با مراجعه مستقیم به سخنان، رفتار و آموزههای بهجامانده از ایشان حاصل میشود؛ گنجینهای که در قالب خطبهها، ادعیه، روایات و بهویژه زیارتنامهها به دست ما رسیده است. زیارتنامههایی که از زبان مبارک ائمه(ع) صادر شدهاند، نهتنها متنی برای قرائت، بلکه سندی برای مطالعه شخصیت آن بزرگواران و دریچهای برای فهم شیوه مجاهدت، عبادت، تلاش اجتماعی و نظام فکری ایشان به شمار میروند.
یکی از این اسناد، زیارتنامه «امینالله» است؛ متنی که خطاب به همه ائمه معصومین(ع) قرائت میشود و در آن، ابعاد مختلف جهاد الهی ایشان ترسیم شده است. آنجا که شهادت میدهیم: «اَشهَدُ اَنَّکَ جاهدتَ فِی اللهِ حقَّ جهادِه». یعنی ما شهادت میدهیم شما حق جهاد در راه خدا را ادا کردهاید؛ چرا که جهاد شما بهموقع، مؤثر، دائمی و خستگیناپذیر بود. این عبارت بیان میکند مجاهدت معصوم(ع) تنها در میدان نظامی خلاصه نمیشود، بلکه جهادی همهجانبه، هوشمندانه، بهموقع و خستگیناپذیر است. همین نگاه، زمینهای است برای فهم اینکه چگونه امام رضا(ع) در عرصههای فرهنگی، اخلاقی، اقتصادی و قضایی نقشی بیبدیل ایفا کردند و چگونه جهاد تبیین ایشان همچنان برای جامعه امروز الهامبخش است.
اگر بخواهیم یکی از جهادهای برجسته را که امروز نیز مورد نیاز ماست و هر فردی باید خود را ذیل آن تعریف کند، در سیره امام مطرح کنیم، «جهاد تبیین» بهعنوان قله درخشان مجاهدت امام هشتم شیعیان قابل ترسیم است. جهاد تبیینی که در مواجهه با فرقههای انحرافی، در تقابل با جریان حاکم فاسد عباسی و در عرصه بینالمللی در گفتوگو با سایر ادیان الهی صورت گرفت و این امر نشاندهنده بهرهگیری بهموقع امام رضا(ع) از زمان، مکان و امکانات بوده است. این موضوع امروز نیز باید بهویژه از سوی جوانان مورد توجه قرار گیرد.
اما چطور میتوان میان درس، کار و زندگی شخصی با این «جهاد فرهنگی» تعادل برقرار کرد؟ خیلیها معتقدند اینها با هم تداخل دارند.
اتفاقاً برعکس؛ نگاه شیعی یک «نگاه تشکیلاتی» است. شیعه به عنوان یک «تشکیلات» گسترده تاریخی و اعتقادی، بر پایه همین آموزهها شکل گرفته است. در یک تشکیلات منسجم، حتی خوابیدن و غذا خوردن هم معنا دارد. وقتی شما خود را عضوی از پروژه بزرگِ «حاکمیت الله» ببینید، زندگی از حالتِ قطعاتِ پراکنده خارج میشود. فرد شیعه در این نگاه، زندگی روزمره خود را ذیل یک هدف کلان تعریف میکند. هدفی که امامان معصوم(ع) بنیان گذاشتهاند و براساس آن، خوردن، خوابیدن، تحصیل، انتخاب شغل، تشکیل خانواده و حتی تفریح نیز باید در مسیر پرکردن یک خلأ و پاسخ به نیاز جامعه اسلامی قرار گیرد. وقتی هدفت بزرگ باشد، کارهای کوچک هم معنادار و لذتبخش میشوند. تعادل یعنی سنگر زندگی شخصی را جوری بسازی که پشتیبان سنگر اجتماعیات باشد. اینجا دیگر خستگی معنا ندارد، چون «رشد» اتفاق میافتد.
با توجه به آنچه در تاریخ از زندگی
امام هشتم(ع) روایت شده است؛ آیا در عصر ما، کسی توانسته این مدلِ «زندگی همهجانبه» را پیاده کند؟ مصداقی سراغ دارید؟
وقتی به تاریخ شکوهمند انقلاب اسلامی نگاه میکنیم تعداد زیادی از شهدای نازنین ما در همین فضا تنفس و خود را به عنوان الگویی مناسب جوانان امروز تعریف کردهاند، شهدایی که تمام ابعاد زندگیشان مطابق آموزههای دین اسلام است.
شهدایی که تمام نگاه و فعالیتشان در قالب خدمت به جامعه و حکومت اسلامی تعریف شده و حتی مواردی مثل ازدواج، فرزندآوری و تربیت نسل آیندهشان ناظر به اهداف و نیازهای حکومت دینی بوده، چرا که انسان با پذیرفتن اصول و اعتقادات یک دین و مذهب وارد شاکله و نحوه زیست تنظیم شده براساس آن باورها میشود. وقتی انسان وارد تشکیلاتی میشود که دارای سازوکار، اهداف و ارکان مشخص است؛ باید تمام زندگی خود را براساس اهداف سازمان و تشکیلات تنظیم کند.
ما تشکیلات منسجم و عظیمی به نام تشکیلات تشیع داریم که توسط امامان معصوم(ع) در طول تاریخ پایهریزی شده است. در این تشکیلات اقدامات فردی، خانوادگی، جمعی و اجتماعی ما باید ذیل نگاه کلانی که حضرات معصومین(ع) به تصویر کشیدهاند تعریف شود. حضرات معصومین(ع) در پایهریزی این تشکیلات هدف غاییشان تشکیل حکومت «الله» است.
اقدامات شیعیان نیز در هر دوره و زمانی باید ناظر به استقرار و رشد حکومت اسلامی تعریف شود. از جزئیترین موارد مانند خورد و خوراک، خواب، پوشش، کسب علم و انتخاب مسیر شغلی گرفته تا حتی تفریح و مسائل دیگر باید بهگونهای باشد که یکی از خلأهای جامعه و حکومت را جبران و درست کند.
حرف آخر شما برای جوانی که میخواهد از همین امروز «رضوی» زندگی کند؟
ما امروز دستاوردی به نام جمهوری اسلامی داریم که به برکت خون حدود ۳۰۰هزار شهید نازنین شکل گرفته است. باید تمام اقدامات خود را ذیل نیازهای حکومت الهی و اسلامی تنظیم کنیم؛ اگر این امر محقق شود و بتوانیم میان فعالیتهای مختلف کاری، تحصیلی، زندگی شخصی و کارهای فرهنگی و اجتماعی تعادل برقرار کنیم به موفقیت دست پیدا کردهایم، چرا که تمام این موارد دارای روح واحد خدمت به حکومت الهیاند که منجر به نظم و سیاق مشخصی است.
نظر شما